Sailing Sjaakie's Weblog

Alledaags dagje

Gisteren was een beetje een frustrerende dag. Druk, druk, druk en het gevoel niets bereikt te hebben. Vandaag daarom maar vroeg op en vroeg aan wal om wat productiever te wezen.

Ook al zijn het dan banale huishoudelijke klusjes als de was en boodschappen doen. Dit moet natuurlijk ook gewoon gebeuren. Inmiddels ben ik al alweer terug bij de yacht club waar ik net op mijn gemak heb gelunched. Na de lunch kwam Gary aanlopen en hebben we de werkzaamheden aan de motor voor het weekend besproken.

Nu terug naar de boot om de was en de boodschappen op te ruimen. Als ik straks terug ga aan wal en ik doe helemaal niets productiefs meer, heb ik toch het gevoel dat ik meer heb gedaan dan gisteren. Het heeft denk ik ook een beetje met het klimaat hier te maken. Sommige dagen lijkt de warmte me vreselijk af te matten, zoals gisteren. En andere dagen kan ik er wat beter tegen en voel ik me een stuk energieker, zoals vandaag. Wat ik dan doe lijkt dan allemaal wat makkelijker te gaan.

Reistas inpakken

Ik moest even zoeken naar mijn reistas maar na 20 minuten zoeken heb ik deze dan toch gevonden. Gelukkig wist ik mijn vest en een trui sneller te vinden. Het is al weer een tijdje geleden dat ik een trui of een vest heb gedragen. Zelfs als het hier in Panama regent is het nog niet echt koud. Ook 's avonds koelt het meestal niet verder af dan 24ºC. Trouwens, na twee regenachtige dagen was het gisteren en vandaag weer prachtig zonnig weer. Dit is goed voor de accu's want met teveel regenachtige en bewolkte dagen houden de zonnepanelen de accu's niet op peil. Gister en vandaag kunnen ze dus weer even goed opladen.

Zoals ik vorige week al aangaf ga ik morgen naar Medellin. Omdat dit op 1500m hoogte ligt kan het daar met name 's avonds en 's morgens een stuk koeler zijn dan hier in Panama. Een trui of vest met een lange broek is dan wel prettig. Ik verheug me erg op mijn vier daagse trip. Even een andere omgeving en een iets ander klimaat. Morgen vertrekt ons vliegtuig om 11.44u en vrijdag rond 17.00u landen we weer in Panama. In de tussentijd heeft Gary de sleutel van de boot en kan hij zodra hij even tijd heeft nog aan de motor werken.

Vandaag ben ik ook maar even de rekening voor mijn ligplaats gaan betalen. Ik was benieuwd naar de tussenstand en ik wil aan het eind van mijn verblijf hier geen directe hartverzakking riskeren. Ze zijn zo aardig geweest me een lange termijn korting te geven. Normaal doen ze dit pas na zes maanden. David Cooper, de manager van de haven heeft echter medelijden met me dat ik hier onvrijwillig al zo lang lig. Om me tegenmoed te komen krijg ik vanaf de tweede maand tot aan het eind van mijn verblijf hier dus een speciaal tarief. Dat viel dus niet tegen. 

Terug naar boven

Wat ga ik na mijn reis doen?

In de titel van mijn blog staat: Beslommeringen van een zoetwatermatroos die bezig is een wereldomzeiling te maken................ Nu is een wereldomzeiling niet het doel van mijn reis. Het uiteindelijke doel is: drie jaar rondreizen met mijn zeilboot en ondertussen zoveel mogelijk genieten van elke dag, van de ontmoetingen met mensen en elk avontuur dat op mijn pad komt. Bij vertrek had ik voor drie jaar budget. Daarna is mijn geld restloos op en moet ik weer aan het werk. Ik had me ook voorgenomen om het eerste jaar helemaal niet aan werk te denken en te wennen aan het leven aan boord en aan mijn nieuwe livestyle. Het tweede jaar zou ik gaan nadenken over wat ik na deze reis ga doen. En in het derde jaar heb ik dan de tijd om dit te realiseren.

Het eerste jaar zit er inmiddels op. En hoewel het momenteel allemaal wat anders loopt dan dat ik me vooraf had kunnen voorstellen, geniet ik nog elke dag. Momenteel dus van mijn verblijf hier in Panama en de vrienden en kennissen die ik hier inmiddels heb leren kennen. Het tweede jaar van mijn reis is nu dus aangebroken en zo langzaam begin ik me al eens te bedenken wat ik na deze reis wil gaan doen. Ik kan me echter nog niet voorstellen dat ik over twee jaar weer aan het werk ga in Nederland. En al helemaal niet in een vergelijkbare baan als voorheen (adviseur informatie management bij de gemeente Roermond). Wat en waar het dan wel zal zijn heb ik geen flauw idee van. Ik kan me wel voorstellen dat ik een jaar of twee, drie ergens in het buitenland ga werken. Als wat is dan niet eens zo'n heel belangrijke vraag. Dit is dan eigenlijk meer afhankelijk van de mogelijkheden die zich over twee jaar voordoen. En het zou natuurlijk ook wel erg fijn zijn als Sylvia daar dan ook met me wil wonen of minimaal een groot deel van de tijd dat ik daar werk. Maar goed, dit zijn nog maar premature gedachte spinsels. Ik heb nog even de tijd om met een definitief plan op de proppen te komen.

Terug naar boven

Go with the flow

Ik krijg wel eens commentaar van mensen die me proberen duidelijk te maken hoe ik één en ander moet aanpakken met het inbouwen van mijn motor of hoe ik het had moeten aanpakken. Ze lijken allemaal te weten hoe het sneller zou kunnen. Meestal zien ze bij dit commentaar wel iets over het hoofd :-)

Naar aanleiding van zulk commentaar vraag ik me wel eens af of ik niet op een andere plek een nieuwe motor had moeten inbouwen. Bijvoorbeeld in Curacao. Of had ik niet toch moeten kiezen voor een complete revisie van de oude motor? En zo zijn er nog wel wat vragen. Maar uiteindelijk kom ik toch elke keer weer tot de conclusie dat ik nog steeds volledig achter elke beslissing sta die ik tot nu toe heb gemaakt. En elke beslissing leidt weer tot een volgende. Misschien had ik wel andere beslissingen genomen als ik vooraf had geweten, wat ik nu weet. Maar zo steekt het nu eenmaal niet in elkaar bij beslissingen nemen. Hoe gaat het dan wel: neem een beslissing, take it from there, and go with the flow. En....., omkijken heeft geen enkele zin.

Hoe lang nog?

Ik weet het echt niet. Ik durf niet meer te zeggen: "over twee weken vertrek ik uit Panama". Ik heb dit al te vaak geroepen. Acht weken geleden, 6 weken geleden........ en inmiddels ben ik hier al twee maanden.

Momenteel bekijk ik per dag de voortgang of het gebrek aan voortgang. Zodra de motor loopt, moet ik nog 50 motoruren maken om de motor te laten inlopen. Daarna nog even terug hier naar Balboa voor het eerst onderhoud. Daarna vertrek ik uit Panama. Waar naartoe ben ik momenteel niet meer zeker van. Eerst nog een tijdje naar Ecuador voordat ik naar de Galapagos ga is ook nog een optie.

Ik moet nog eens goed in de pilots gaan lezen. Momenteel zijn er vreselijk veel onweersbuien met veel wind en veel bliksem op weg naar de Galapagos. Of dit normaal is voor deze tijd van het jaar of omdat het is omdat het hele seizoen al vreemd is weet ik niet. Ik ga pas lezen in de pilots en plannen als de motor weer loopt. En wanneer dat is.…..... dat is hier in Panama gewoon niet te voorspellen.

Een mooi boek van een bijzondere zeiler

Vanmorgen heb ik laatste boek van Henk de Velde (Een ijskoude doorbraak) uit gelezen. Het is het verhaal van z'n overwintering in het ijs met z'n zeilboot Campina, bij de Noord Siberische stad Tiksi.

Henk vertelde me dat hij van verschillende mensen te horen had gekregen dat dit zijn beste boek tot nu toe was. Nu heb ik ze niet allemaal gelezen, maar dit vond ik wel het beste van wat ik gelezen heb. Misschien komt het doordat ik Henk zelf hier in Panama heb ontmoet, of misschien wel omdat ik nu al meer dan een jaar zelf solozeil. Misschien dat ik z'n gedachtegang hierdoor beter kan volgen. Wat de reden ook is doet er ook eigenlijk niet toe. Ik vond het prachtig verhaal, dat aanzet tot nadenken. Een mooi boek over een bijzonder avontuur, weg van de gebaande paden, door een zeer bijzondere man. Overigens ben ik na het lezen blij dat ik in de tropen zeil en niet op hoge breedten :-)

Lekker niets doen

Ondanks dat er niet alle dagen voortgang werd geboekt de laatste tijd, ben ik er wel elke dag druk mee geweest. Meestal ook in de weekenden. Voor velen zal het lijken of ik hier een luie vakantie hou. En toch voelt het voor mij absoluut niet zo. Elke dag heb ik wel afspraken, moet er iets worden geregeld of moet ik iemand achterna rennen om iets gedaan te krijgen.

Vandaag had ik sinds lange tijd niets op het programma staan. En eerlijk gezegd is het heerlijk om even helemaal niets te moeten. Gisteravond ben ik met Irisch Mick (die hier in Panama woont en bezig is om hier een Irisch pub te openen) in de stad bij een Argenteins restaurant gaan eten. Overigens de beste steak die ik sinds mijn vertrek uit Nederland heb gegeten! Daarna hebben we nog een werkbezoekje gebracht aan een andere Irisch pub down town :-)

En vanmorgen heb ik sinds lange tijd echt kunnen uitslapen (tot 10.00u). Het is namelijk vandaag bewolkt en relatief koel. Na het ontbijt heb ik met een boek in de kuip van genoten van deze heerlijk relaxte zondagmorgen. Na de lunch aan boord ben ik rond 15.00u aan wal gegaan. En nu zit ik te genieten van live muziek van een goede coverband in de yacht club. Heerlijk, Ik was bijna vergeten hoe lekker het is om even een dag niets te moeten en te hoeven.

Wat doet een Nederlands binnenvaart schip hier?

De meeste schepen die hier de langsvaren op weg naar de haven of naar zee, zijn stoere oceaan gaande schepen. En dan vaart er plots een typisch Nederlands binnenvaart schip voorbij! Het blijkt een tankschip te zijn. Het bevoorraad de grote commerciële schepen op de ankerplaats. De ankerplaats is wel buiten op open zee maar goed beschut door een paar eilandjes hier voor de kust. En toch blijft het een raar gezicht dit binnenvaart schip hier te zien. Het lijkt mij nu niet direct het meest zeewaardige wat er rondvaart. 

Als ik even inzoem op de naam van het schip is z'n Nederlandse afkomst nog duidelijker. Het schip heet: Venray :-) Wel staat er Panama op de achtersteven en vaart het onder Panamese vlag. Ik kan me trouwens niet voorstellen dat het schip op eigen kracht de oceaan oversteek heeft gemaakt. Het zal wel aan boord van een oceaan vrachtschip hierheen zijn gebracht. Toch wel leuk om zo'n stukje Hollands glorie hier rond te zien varen.

Ook zag ik vandaag een van de grote tonijn vissers binnenvaren. Op 17 mei schreef ik hier een stukje over maar toen had ik er geen foto van. Daarom nu nog maar even een foto. Ze hebben zelfs een helikopter aan dek staan!

Terug naar boven

Precies op tijd

Vanmiddag kwam een boot met grote containerkranen de haven binnen varen. Het was een spektaculair transport om te zien. De kranen steken ver over aan één kant van het schip. Het lijkt of het schip elk moment kan kapseizen. De kranen zijn bestemd voor een nieuwe containerhaven achter de Bridge of America. Om onder de brug door te varen moeten ze op precies het juiste moment, met laag water, onder de brug door anders past het niet. Nu heb ik slechte ervaringen met precies op tijd, hier in Panama!

En de meeste pilots zijn Panamezen. Als dat maar goed gaat. En het ging natuurlijk gewoon goed. Alles rondom het kanaal schijnt het enige te zijn hier in Panama dat goed georganiseerd is. En ondertussen wacht ik nog maar even op de levering van mijn motor. Jammer dat ACP (de organisatie die het kanaal beheerd) geen motoren levert :-)

Dure bank grap

De internationale betaling die uiteindelijk niet is geslaagd heeft me een hoop geld gekost. Er is eind mei €6373,79 afgeschreven van mijn rekening en uiteindelijk afgelopen week €6174,77 weer bijgeschreven. Daarnaast zijn er nog €20,- kosten in rekening gebracht voor het internationaal betaalverkeer. Dat grapje alleen heeft me dus €219,02 gekost. En dan heb ik het nog helemaal niet over de kosten die het extra lange verblijf hier in Panama me heeft gekost en ook niet over de telefoonkosten. 

Ik moet nog een klachten formulier invullen. Wellicht kunnen ze me uitleggen waar het geld ergens gebleven is. Misschien verdampt in cyberspace? De Rabobank heeft al aangegeven dat ik de gegevens fout heb ingevuld en dat het dus mijn eigen fout is dat de betaling niet goed is gegaan. Dat zal best wel maar dat hadden ze me dan moeten vertellen toen ik na de eerste week informeerde waar het geld bleef. Op dat moment zeiden ze dat ik de ontbrekende gegevens die ik niet eens in het elektronische formulier kwijt kon, gewoon kon mailen. De Rabo zou dan zorgen dat de gegevens alsnog bij Citibank zouden komen. Vanaf dat moment heeft het nog drie weken geduurd voordat de Rabo aangaf dat het geld op mijn rekening teruggestort zou worden. Als ze me nu direct na de eerste week het geld terug hadden gestort dan had het me een hele hoop gewacht, stress en kosten bespaard. En dan had ik gelijk verder gekund met mijn creditcard. Ik weet trouwens niet of ik dan ook meer geld terug gestort zou hebben gekregen. Ik ben benieuwd wat de verklaring is voor het verschil  van bijna €200,- alleen voor het vasthouden van mijn geld.

Het hele proces is trouwens zo ondoorzichtig als de pest. Ik verwacht niet echt een verklaring te krijgen die ik ook begrijp en waar ik het ook mee eens kan zijn. Het zijn grote gelegaliseerde boevenpraktijken. De maffia is er niets bij!

Terug naar boven

Er komen hier nogal wat schepen langsschuiven

Het Panama kanaal speelt een sleutelrol in het internationale maritieme verkeer. Het is één van de belangrijkste routes tussen de Pacific en Atlantic. Er gaan jaarlijks zo'n 14.000 schepen doorheen. Dat betekent +/- 40 schepen per dag! Het is dan ook elke dag weer een indrukwekkend schouwspel hier bij de Balboa Yacht Club. Ik heb al oorlogsschepen van verschillende nationaliteiten voorbij zien komen. Schepen van de coastguard van Canada, Japan en van de USA. Verschillende cruiseschepen en vorige week het schip van de organisatie Peace Boat. En verder natuurlijk heel veel commerciële schepen met allerlei verschillende ladingen.

Het is ongelooflijk hoeveel lading op deze wijze van links naar rechts en van boven naar onder over de aardbol wordt verplaatst. Ik weet niet hoeveel liter brandstof deze schepen per dag verstoken, maar ik ga er vanuit dat dit indrukwekkende hoeveelheden zijn. Zo langzamer hand is voor iedereen wel duidelijk dat de wereldwijde voorraad fossiele brandstoffen vroeg of laat gewoon uitgeput is. (En zelf denk ik dat dit eerder vroeg dan laat zal zijn). Ik ben benieuwd met wat voor alternatieven de maritieme industrie de komende tijd op de proppen zal komen. En ik ben ook benieuwd of er over twintig jaar hier nog zoveel schepen langs komen, of zelfs meer en met welke aandrijving deze schepen dan worden voortbewogen. Ik kan me haast niet voorstellen dat we over twintig jaar met z'n alle nog zoveel fossiele brandstoffen verstoken als dat we nu doen. Als ik dit zo bedenk, realiseer ik me ineens dat mijn nieuwe motor misschien wel minder lang in mijn boot zal liggen dan mijn oude motor (27 jaar). Als er komende jaren een realistisch en bewezen alternatief beschikbaar komt voor dieselmotoren in zeiljachten, dan vliegt de Yanmar er uit. Maar ik denk dat ik het alternatief niet in Panama laat inbouwen :-)

Terug naar boven

Stukje bij beetje

Elk beetje vooruitgang koester ik op dit moment. Tito is weer aan het werk. Hij was wel een uur te laat maar inmiddels ben ik al blij dat hij überhaupt komt opdagen. Hij had zich trouwens bij Gary al beklaagd. De oude motorfundatie was wat degelijker dan hij verwacht had. Een dikke stalen strip in volglas polyester, afgewerkt met een dikke laag laminaat, had hij nog niet eerder gezien op een zeiljacht. Hij heeft zeker nog nooit eerder aan een degelijke Hallberg Rassy gewerkt :-)

Afgelopen nacht en vanmorgen heb ik contact gehad met de Rabobank. Daar konden ze me helaas niet veel meer vertellen dan dat ze de gegevens opnieuw doorgestuurd hebben. Na mijn opmerking hadden via de mail hadden ze het swift bericht nog eens goed gelezen en vergeleken met de door mij verstrekte gegevens. Nu hadden ze ook gezien wat er fout was. Ik vraag me af waarvoor ik bankkosten moet betalen als ik het personeel bij de bank moet uitleggen wat er fout gaat! Op mijn vraag of ze met Citibank hadden gebeld kreeg ik als antwoord, dat ze dat nooit deden. Volgens de procedures werd er alleen via de banksystemen gecommuniceerd. Het liefst was ik heel hard gaan schelden. Procedures mijn r@€t! Die schijnen nu niet te werken en dan moet er dus wat anders worden verzonnen. Maar ik heb me in weten te houden. Ik heb inmiddels geld overgemaakt op mijn creditcard rekening en morgen kan ik het geld contant gaan opnemen. Vannacht verwacht ik nog een telefoontje van de Rabo met het definitieve bericht of het geld alsnog zal worden overgeboekt naar Tesa of terug gaat naar mijn rekening. Ik heb er eigenlijk geen vertrouwen meer in dat ze geld nog op de rekening van Tesa gaan krijgen. Ik verwacht dus eigenlijk gewoon morgen met een dik pak geld door Panama te crossen.

Avontuur met een doel

Al een paar dagen staan er hier twee campers en een personen auto met allerlei reclame erop. Nieuwsgierig als ik ben heb ik even op hun website gekeken (www.zero-emission.com.br). Een mooi avontuur om aandacht te vragen voor een goede zaak. De campers en auto zijn volledig electrisch aangedreven. Geen vervuiling en ook nog aandacht vragen voor groene stroom. Een waar avontuur met een missie. 

Velen weten dat het anders moet. En door zulke initiatieven worden we erop gewezen dat het ook anders kan. Mijn bijdrage aan wereldwijde bewustzijnsverandering is niet meer dan dat ik dit soort initiatieven onder de aandacht kan brengen. En toch hoop ik hiermee mijn eigen kleine bijdrage te kunnen leveren. Ik hoop dat ik jullie, lezers van mijn weblog aan het denken kan zetten. Al is het maar heel even. Een zaadje planten voor een bewustzijnsverandering is voor mij al genoeg. Meer ambities heb ik op dit moment niet :-)

Terug naar boven

Een beetje jaloers

Ik ben normaal helemaal niet jaloers aangelegd, maar vandaag stak een gevoel van jaloezie toch een paar keer z'n kop op. Bij het zien van boten die vertrekken en boten die aankomen na hun kanaal doorvaart en zich direct klaar gaan maken voor een vertrek naar de Galapagos. En dat terwijl ik in afwachting ben van de werkzaamheden voor de installatie van mijn nieuwe motor.

Vanmiddag zit ik wat te surfen op internet en lees de mooie zeilverhalen en bekijk de foto's van de Abel T, de Liberty en de Ech'O. En voor de heel erg mooie foto's bezoek ik de website van Alex en Taru uit spanje die ook met een Hallberg Rassy 352 onderweg zijn. Bij het lezen van deze websites overvalt me ook weer een licht jaloers gevoel. En hoe goed ik het hier ook naar mijn zin heb, ik wil weer gaan zeilen. Ik wil verder en ben toe aan een nieuwe omgeving.

Ik las ook de website van Henk de velde. Hij is op weg naar Panama en zoals het er nu naar uitziet krijg ik toch nog de kans om hem hier in Panama te ontmoeten. Dat vind ik dan wel weer leuk.

Terug naar boven

Nieuwe aflevering in the Money Soap

Vanmiddag kreeg ik bericht van de Yanmar dealer ze hadden eindelijk contact opgenomen met Banco General de Panama, hun bank. Ze hadden blijkbaar wel geld ontvangen maar dit terug gestort naar Citibank in New York omdat er geen naam en rekening nummer van de begunstigde bij stond!!?!!!!?? Afgelopen maandag heb ik nu juist deze gegevens, samen met nog veel meer gegevens naar mijn bank gemaild. Langzaam word ik er een beetje wanhopig van. Ik heb net weer naar de Rabobank gemaild, maar ik kreeg al weer snel een mail terug dat er pas weer op dinsdag gewerkt wordt vanwege Pinksteren. Hier worden al grappen gemaakt: "weet je zeker dat er geen Panamese werknemers bij je Nederlandse bank werken?"

En dacht ik dat het gisteren warm was met de kabels van de oude motor verwijderen? Vandaag moest ik nog een klein stuk van de kabels door de bakskist voeren. In een krappe ruimte waar ik maar net kan zitten, net aan de kant waar de zon op de boot staat. Het was echt een kleine privé sauna aan boord. Alleen jammer dat ik daarna niet onder een hele koude douche kan of in een koud dompelbad. Ik ben na drie uur klussen wel het water ingedoken, maar echt afkoelen doe je in water van 30ºC ook niet. Ik geloof dat ik wel een kwartier in het water heb gelegen voordat ik weer een beetje het gevoel had dat ik iets begon af te koelen.

Ik kreeg via verschillende kanten leuke reacties op mijn bericht van gisteren. Leuk dat jullie meeleven en dank voor de mentale steun. Voor degenen die bang zijn dat ik hier in Panama nog ga stranden: Maak je maar geen zorgen. Ik ben vastberaden om door te zeilen, anders had ik hier geen nieuwe motor gekocht. Panama is wel een plek waar ik zeker nog een keer terug wil komen. Maar om ergens terug te komen moet je er eerst vertrekken :-)

Terug naar boven

Vinden jullie het nog leuk?

ik kan mij voorstellen dat je mijn weblog leest voor zeil- en reis verhalen. En de laatste weken heb ik daar maar weinig over te melden (helaas). Ik ben al vijf en een halve week ik de Balboa Yacht Club en nog steeds heb ik geen nieuwe motor. Het moet voor veel lezers toch wel vervelend worden om dit blog te lezen.

Gisteren schreef ik over de añana mañana cultuur. Ik had het niet beter kunnen verwoorden. Want het duurt geen dag, maar zeker twee dagen voordat ze hier hun afspraak nakomen. Vanmiddag kwam Tito aan boord naar de motor fundatie kijken en na 10 minuten was hij alweer verdwenen. Hij moest nog wat aanpassen aan de mal die toch echt wel heel eenvoudig was en die we heel nauwkeurig hadden uitgetekend. Hopelijk gaat het morgen dan toch echt gebeuren.

Ondertussen ben ik vandaag bezig geweest met het verwijderen van de bekabeling van de oude motor. Ook dit duurt wat langer dan verwacht. Met 34ºC en geen wind binnen in de boot, is het echt wel warm om in allerlei rare hoekjes kabels te trekken. Dus dit duurt ook wat langer dan verwacht. Af en toe moet ik buiten in de wind een beetje afkoelen en een boek lezen :-) Op de foto ligt het boek Salty iece of land van Jimmy Buffet. Een echte aanrader voor iedereen die van plan is om in de carieb te gaan zeilen of er ooit gezeild heeft!

Terug naar boven

Het geld is eindelijk terecht

Vorige week maandag schreef ik al dat ik me afvroeg waar mijn geld gebleven was. Vanmorgen heb ik eindelijk uitsluitsel gekregen. Door het tijdsverschil van 7 uur met Nederland en doordat de bank op Hemelvaartdag gesloten was nam de hele communicatie met de bank nogal wat tijd in beslag. Uit het Swift bericht kon ik niet veel informatie halen. Volgens de Yanmar dealer ontbrak er echter informatie over hun lokale bank hier in Panama.

Naar aanleiding hiervan heb ik een mail met alle informatie naar de Rabobank gemaild. Daar hadden ze inmiddels ook bericht van de Amerikaanse intermediate bank ontvangen dat er informatie ontbrak. Inmiddels heeft de Rabobank de ontbrekende informatie doorgestuurd. (naam van de bank en de Swiftcode). 

Het gekke is dat in het online formulier bij internet bankieren geen ruimte is om deze informatie te geven. Bij eerdere rechtstreekse buitenlandse overboekingen heb ik nooit problemen gehad. Het proces met een intermediate bank gaat dus helaas niet zo soepel. Mocht ik dit nog een keer aan de hand hebben, dan stuur ik direct een mail naar de bank! Weer een wijze les geleerd :-)

Terug naar boven

Dit is geen belgen mop

Er zitten hier regelmatig groepjes Nederlanders en Belgen aan de bar in de Balboa Yacht club. Er werken hier een paar Belgische baggerbedrijven aan het kanaal. De bemanning en de staf van de baggerschepen komt hier 's avonds na het werk graag een pilsje drinken. Ik vind het leuk om een praatje met ze te maken. Vaak gaat het over hun werk aan boord en over mijn zeilreis. 

Met Yves Peeters heb ik echter al een paar keer over iets heel anders gesproken. Yves is naast zijn werk als superintendent bij één van de baggerbedrijven ook nauw betrokken bij het Ecovaproject. Ik kom niet verder dan de conclusie dat we er mondiaal, op economisch, sociaal en ecologisch gebied een puinhoop van maken. Ik ben er van overtuigd dat er iets moet veranderen in ons denken en handelen op deze gebieden. Maar wat en hoe er verandert moet worden weet ik absoluut niet. Het Ecovaproject is een initiatief dat niet alleen concludeert dat er iets moet veranderen maar ook mogelijke oplossingen aandraagt. Het Ecovaproject is in mijn ogen een fantastisch initiatief dat op positieve wijze kan bijdragen aan een hoog nodige bewustzijnsverandering.

Ik wil het project dan ook van harte steunen door in de rechter kolom van deze pagina een link naar hun website op te nemen.

Terug naar boven

Vervelende dag

Vorige week schreef ik nog dat ik me niet zou gaan vervelen in de tijd die ik hier nog in Panama lig. Toen had ik het dus mis :-( Vandaag heb ik me voor het eerst sinds hele lange tijd verveeld. Ik ben lusteloos en hangerig en ik heb inmiddels aardig de pee in dat ik nog steeds niet verder kan zeilen. Ik wacht nog steeds op bericht van de Yanmar dealer dat het geld op hun rekening staat. Ik had gehoopt dat ze vandaag zouden beginnen met het polyester werk aan de motorfundatie, maar helaas laat dat ook nog op zich wachten.

Ik wilde vandaag de romp van de boot gaan schoonmaken en nog eens in de wax zetten. Ook dat gaat niet door. De wind is weer eens naar het zuiden gedraaid en het water is hierdoor vreselijk onrustig in de baai. De afgelopen dagen heb ik tussen de drukke werkzaamheden veel gelezen, maar zelfs daar heb ik nu de rust niet voor.

Sinds kort heb ik de ibooks app voor de iphone ontdekt. Eerst was ik nog wat sceptisch ten aanzien van de leesbaarheid van boeken op een klein iphone scherm. Maar ik moet zeggen dat het heel goed te doen is. Ik heb in Nederland van een ex collega een dvd met +/- 3000 e-boeken gekregen. Ik zal z'n naam niet noemen omdat het natuurlijk niet helemaal legaal is :-) Maar ik ben er erg blij mee. Maar zoals gezegd, kon zelfs het lezen me vandaag niet boeien. Hopelijk kan ik morgen een opgewekter berichtje plaatsen.

Terug naar boven

Rennen geblazen

Dat ik hier nog twee weken in Panama lig betekent niet dat ik me hier ga vervelen, in tegendeel. Uitslapen en rustig achterover leunen is er nu even niet bij. Er moet een hoop geregeld en georganiseerd worden. Ik heb hiervoor de Balboa yacht club als kantoor met uitzicht ter beschikking. Ik heb net het geld voor de nieuwe motor overgemaakt en vervolgens overleg gehad met Gary. Hij had nog een tweede gegadigde gevonden die mijn oude motor wil kopen. De manager van de Yacht club wil de motor in één van de watertaxi's leggen. Ik ga zometeen met hem praten over de prijs. Gary had hem al voorzichtig een prijs van $1.200,00 genoemd en hier reageerde hij niet direct negatief op. Van de andere gegadigde heb ik nog niets vernomen. Hij zou in de tweede helft van de week contact opnemen. De eerste die betaald mag hem hebben :-)

Morgenvroeg om 10.00u beginnen ze met de oude motor uit de boot te halen. Dan krijg ik het weer druk met hand en spandiensten te verlenen aan de monteurs. En om ook nog een beetje in conditie te blijven heb ik me voorgenomen om te gaan rennen. Dus niet alleen in figuurlijke zin maar ook in letterlijke zin wordt het rennen geblazen. En ondertussen lijkt de tijd voorbij te vliegen, vervelen is er dus echt niet bij :-)

Terug naar boven

Een jaar onderweg

Morgen een jaar geleden ben ik uit Roermond vertrokken met de Tin Hau. Mijn planning was bij vertrek al niet al te strak en ik had me voorgenomen om me omtrent de planning flexibel op te stellen. Ook heb ik geprobeerd zo veel mogelijk zonder verwachtingen op reis te gaan. Zoveel mogelijk genieten van het moment en het laten komen zoals het komt leek me een goed uitgangspunt om het beste van mijn reis te maken. Dat komen zoals het komt, betekent trouwens niet dat ik nu zomaar alles op z'n beloop laat. Ik kan alleen maar zorgen dat ik goed voorbereid ben, dat de boot in orde is en dat ik zelf goed in mijn vel zit. En als er dan iets onverwachts gebeurd kan ik er alleen op dat moment op reageren. Of dit nu problemen of mogelijkheden zijn die zich voor doen.

Als ik nu terug kijk op het afgelopen jaar ben ik erg tevreden hoe alles tot nu toe is verlopen. Ondanks twee grote tegenslagen, het overlijden van mijn vader en de motor die vervangen moet worden, prijs ik me nog steeds erg gelukkig dat ik onderweg ben en geniet ik nog elke dag met volle teugen van mijn reis. Ook al betekent dit dat ik momenteel langer in Panama lig dan ik vooraf ooit had kunnen bedenken. Het genieten van het moment lijkt me zelfs nu makkelijker af te gaan dan een jaar geleden. En het heeft mijn handelen en reageren zeker ook flexibeler gemaakt.

Wat ik vooraf ook niet had kunnen bedenken was dat ik weer zou gaan roken (helaas is dit wel het geval). En tijdens mijn afscheidsfeest waren er verschillende mensen die zeiden dat ik over een jaar wel een lange baard zou hebben :-) En daar hadden ze toch een beetje ongelijk. Ik kon me op dat moment zelf echt niet voorstellen dat ik ooit ook maar iets van een baard zou laten groeien. Maar nu een jaar later zit ik hier in Panama toch echt met meer haar op mijn kin dan op mijn hoofd :-)

Terug naar boven

Interessante mensen met spannende verhalen

Ik had al eerder geschreven dat er hier bij de Balboa Yacht Club interessante en intrigerende mensen rondlopen. Gisteren kwam ik weer aan de praat met iemand met een wel heel spannend en intrigerend verhaal.

Ik zat buiten aan een tafeltje onder een parasol een sigaret te roken. Er kwam een grote kerel bij me aan het tafeltje zitten en hij vroeg om vuur. We raakte aan de praat en hij bleek de eigenaar van een aantal zeer geavanceerde vissers boten. Ik had ze al eerder hier rond zien varen. Het blijken state of the art tonijn vissers te zijn. Ze hebben allemaal een hoge uitkijktoren op de boot en zijn blijkbaar uitgerust met de nieuwste technische snufjes die je maar kunt bedenken. Hiermee zijn ze in staat scholen tonijn op te sporen, maar ze kunnen ook precies aangeven of deze tonijnen groot genoeg zijn om te vangen of niet. Hij begon een heel verhaal te vertellen over duurzame visserij en de noodzaak ervan.

Momenteel had hij één boot gereserveerd voor een expeditie met aan boord het WWF, een aantal wetenschappers en met National Geografic. Ze stonden op het punt om te vertrekken en het doel van de expeditie is, aan te tonen dat het mogelijk is de kleine ondermaatse vissen te sparen en zo de visstand op peil te houden. Hij was echter erg kwaad op de Panamese regering die deze expeditie op allerlei manieren tegenwerkte. 

Na dit verhaal ben ik een boekje gaan lezen en ondertussen zag ik de grote stoere visser meerdere verhitte discussies voeren aan de telefoon. Op een gegeven moment zat hij zelfs te janken aan de telefoon. Hij was zichtbaar over de rooie. Na een uurtje kwam hij weer bij me zitten. Hij begon me te vertellen wat er aan de hand was.

Niet alleen de Panamese regering werkte hem tegen! Hij had net o.a. een telefoontje van John Kerry, de senator van Massachusetts die belde vanuit Pakistan. Deze probeerde hem onder druk te zetten om de expeditie boot niet uit te laten varen. Er zouden te veel politieke belangen in het spel zijn. Na dit telefoontje heeft de stoere grote visser telefonisch nog wat informatie ingewonnen. En wat blijkt: John Kerry's huidige vrouw heet Theresa Heinz. Zij is de topvrouw van het Heinz imperium (die van de ketjup). Heinz heeft net 20 fabrieken gekocht in Vietnam en China. Deze fabrieken zijn gespecialiseerd in het inblikken van ondermaatse tonijn!!! Zie hier Amerikaanse politiek in actie..........

Vandaag geen foto bij dit bericht. Ik kon geen passende afbeelding vinden. Eigenlijk past er alleen een Amerikaanse vlag bij, half stok dan wel te verstaan! De expeditie boot is trouwens wel uitgevaren. De stoere visser zei niets op te hebben met politiek en hij zou wel kijken wat er van komt. Hij maakte zich wel druk over hoe ze aan het nummer van zijn Panamese prepaid telefoon kwamen. Deze telefoon had hij pas en niemand had zijn nummer. Vandaag kwam ik één van de vaste gasten van de Balboa Yacht Club tegen in Flamenco marina. Hij had het verhaal ook mee gekregen. Ik vroeg hem wat hij er van dacht. Hij kende de visser al 20 jaar, en volgens hem was het geen persoon voor bullshit verhalen. Zeker 99% van het verhaal zou volgens hem waar zijn.

Terug naar boven

Cool change

Waarom gaat iemand drie jaar zeilen en dan ook nog solo? Is het niet eng? Ben je niet eenzaam op zee?Deze vragen krijg ik geregeld te horen en ik kan niet echt een antwoord geven. Bij vertrek was het een gevoel dat ik niet onder woorden kon brengen. Nog steeds ben ik erg gelukkig dat ik onder weg ben en zelfs nu kan ik het gevoel nog steeds niet onder woorden brengen.

Vorige week zat ik weer eens met Mike Barker te praten toen iemand bij ons kwam zitten. Weer werden deze vragen gesteld. En wederom kon ik het gevoel niet onder woorden brengen, waarom ik dit zo graag doe. Ook Mike heeft al aardig wat solomijlen op z'n naam staan. En samen hebben we onze tafelgast iets proberen uit te leggen van het gevoel. En terwijl Mike en ik elkaar volledig begrepen snapte onze tafelgast er nog helemaal niets van. Onze gast was een muzikant, dus Mike gaf aan dat hij maar eens naar Cool Change van de Little River Band moest luisteren. Misschien dat hij dan iets van het gevoel zou begrijpen. 

Ik had het nog nooit gehoord en Mike heeft me de muziek gemaild. Gisteren heb ik er voor het eerst naar geluisterd. En ik krijg kippevel van de tekst en de muziek. Het licht een tipje van de sluier van de magie van het solozeilen. 

 

Terug naar boven

En vandaag schijnt weer de zon

Gisteren was niet bepaald mijn geluks dag! Nadat ik mijn berichtje op de website had gezet, dacht ik alle ellende voor één dag wel te hebben gehad. Maar het bleek niet helemaal waar. Toen ik na het eten mijn nieuwe iphone wilde updaten ging dit helemaal mis. Het resulteerde in een geblokkeerde telefoon en ik ben tot 22.30u bezig geweest om dit proberen te verhelpen. In de tussentijd was het druk in de Balboa Yacht Club. Er was een druk bezocht verjaardag en er was karaoke. En tussen deze vrolijke drukte heb ik de hele avond, als een bezetene zitten zoeken naar een oplossing voor mijn iphone probleem. Ongetwijfeld hebben er wat mensen vol medelijden naar me zitten kijken en gedacht dat ik niet wijs was om zo als een computer verslaafde de hele avond naar het scherm te staren.

Toen ik uiteindelijk om 22.30u terug ging naar de boot, bleek ook nog dat er flink wat wind stond uit zuid oostelijke richting. Dit geeft flink wat deining op de mooring plaats. Toen ik uiteindelijk doodmoe op bed neer plofte lag ik te stuiteren in bed door de golfven. En ik kon toch al slecht slapen omdat ik nog steeds aan het iphone probleem moest denken. Uiteindelijk ben ik toch in slaap gevallen en vanmorgen was ik al weer vroeg op omdat ik vannacht toch iets had weten te bedenken wat er mis kon zijn met mijn telefoon. Voor de iphone kenners: het blijkt een gejail breakte telefoon te zijn. Met een nieuwe gejail breakte versie kon ik deze vanmorgen weer aan de praat krijgen. Inmiddels is de telefoon ook weer ge-unlocked. alles werkt weer, de zon schijnt, de wind is gaan liggen en het is dus niet meer zo onrustig op de boot. Vandaag ga ik maar eens uitrusten van deze vermoeiende zaterdag.

Terug naar boven

Het begint een beetje vervelend te worden

Gisteravond al weer een afscheid. Nu van Oscar, één van de crew leden van de Bananas. Van Richard hadden we donderdag al afscheid genomen. Beide zijn met wat onenigheid vertrokken van de Bananas en beide gaan ze terug naar Engeland. Dit is ook een beetje het resultaat van te lang blijven hangen in Panama. 

Mij begint het inmiddels ook wel een beetje te vervelen hier. Maar ik maak tenminste geen ruzie met mijn crew. Gewoon omdat die er niet is :-) In plaats daar van ga ik ruzie maken met de Volvo dealer. Vanmorgen was ik alweer vroeg bij ze. Gisteren bleek namelijk dat mijn koppakking nog niet binnen was. Sterker nog, ze konden helemaal geen bestelling vinden! De juffrouw achter de balie moest haar baas bellen en vandaag hoopte ze de pakking binnen te krijgen. Vandaag kreeg ik te horen dat deze pas dinsdag met DHL zal worden bezorgt. Volgens mij hebben ze gister, nadat ik weg was, de bestelling pas geplaatst. Ik ben niet van plan de express kosten te betalen. Maar eerst maar eens zorgen dat ik dinsdag de koppakking ook daadwerkelijk krijg. Tot overmaat van ramp is vandaag ook nog mijn iphone overleden. Inmiddels heb ik alweer een nieuwe gekocht. Nu met beschermhoes om hem tegen de invloed van de vocht en zoute lucht te beschermen. En voor de tweede keer in een paar maanden ben ik weer eens al mijn gegevens kwijt!

Maar het kan altijd nog slechter. Vandaag kreeg ik een mailtje van de Mirus. Zij hadden al veel pech gehad. Eerst met hun keerkoppeling, vervolgens met hun ankerlier en nu op weg naar de Galapagos hebben ze weer pech. Ze hebben een touw in hun schroef, wat ze er voorlopig op zee niet uit krijgen en ze hebben een gescheurd grootzeil. Ze zijn daarom weer op de terugweg naar Panama. Dat is pas echt zuur :-(

Terug naar boven

Slechte gewoonte

Tot mijn spijt moet ik een iets vervelends bekennen. Te veel feesten en te veel lege tijd. Dat is een beetje het verhaal hier in Panama. eerst het wachten in Shelter bay marina op de kanaal doorvaart en nu het wachten op de reparatie van mijn motor. Daar komt bij dat veel mensen waar ik de laatste tijd regelmatig mee om ga, roken. Elf jaar geleden ben ik zelf gestopt. En in Nederland had ik daar geen enkel probleem mee. Maar sinds ik aan het zeilen ben heb ik al regelmatig de behoefte gevoeld om een sigaret op te steken. Totdat ik in Panama kwam heb ik deze behoefte weten te onderdrukken. Maar uiteindelijk ben ik in Shelter bay toch gezwicht. Na een paar sigaretten tijdens de rum-and-cola-pool-party in de marina heb ik zelf een pakje gekocht. En sinds toen rook ik weer regelmatig :-( Tegen de tijd dat mijn sigaretten op zijn als ik ergens in de Pacific rond zeil hoop ik dat ik weer net zo makkelijk kan stoppen als elf jaar geleden.

Wat is er verder te melden? Nog geen nieuws over mijn motor. Het regent nog steeds geregeld en dit levert mooie plaatjes op en ondanks de regen is het nog steeds drukkend warm.

Kleine update over de cilinderkop: Ik krijg net bericht dat deze maandagmorgen klaar zal zijn. kosten: $200,- dit valt me niet tegen. Ik had meer verwacht.

Terug naar boven

Terug op mijn eigen boot

Het was leuk om even weg te zijn uit de inmiddels vertrouwde omgeving van Shelter Bay marina. Maar ik ben nu ook weer erg blij om terug op mijn eigen boot te zijn. Ik heb een paar leuke dagen gehad, maar het was ook vermoeiend. Wat me nog het meeste opbrak was dat ik als solozeiler gewend ben om alleen te zijn. Als ik dan een paar dagen bij andere mensen aan boord ben en van 's morgens vroeg tot 's avonds laat gezelschap heb dan mis ik toch een beetje mijn privacy. Blijkbaar wordt ik toch een beetje eigenaardig van het solozeilen, of was ik dit misschien al toen ik vertrok? Mensen die me al wat langer kennen nodig ik bij deze uit om te reageren :-)

De chemische oorlogsvoering tegen de kakkerlakken bij mij aan boord lijkt trouwens ook geslaagd. Voordat vrijdag vertrok had ik een "kakkerlakkenbom" geactiveerd die de hele boot vol vergif spuit. Dit in combinatie met de kakkerlakken vallen die ik al eerder had geplaatst lijkt de laatste kakkerlakken nu te hebben uitgeroeid. Ik heb er geen meer kunnen ontdekken. 

Bijgaand nog een paar foto's van de doorvaart van het kanaal.

Terug naar boven

Shelter bay marina

De marina ligt op het terrein van het voormalige fort Sherman. Tot 1999 was dit een Amerikaanse legerbasis ter verdediging van de Atlantische kant van het Panama kanaal. In 1999 hebben de Amerikanen het kanaal formeel overgedragen aan de Panamese bevolking en hebben ze zich massaal terug getrokken uit Panama.

De eerste keer dat ik met de bus naar Colon ging wist ik nog niets van de historie van het terrein en de omgeving. Inmiddels heb ik al een hoop verhalen gehoord mensen die hier al langer komen. Het terrein van fort Sherman is een beetje spooky. De huizen waar vroeger militairen woonden liggen leeg en zien eruit of dat ze gestript zijn om te worden gesloopt. Toch was het bij de overdracht niet de bedoeling dat de gebouwen gesloopt zouden gaan worden. Er loopt hier nog een Amerikaan rond die destijds als kwaliteits manager de overdracht heeft begeleid. Hij moest er op toe zien dat alle gebouwen in goede staat werden overgedragen. Er is blijkbaar nog veel geld uitgegeven om alles netjes te krijgen. De airconditioners in elk huis kregen nog een service beurt en alle verdere technische voorzieningen werden geserviced, alles werd tiptop, netjes achter gelaten. En vervolgens ging het mis. De Panamese regering had niet echt bedacht wat ze met het terrein zouden gaan doen. Ze vergaten ook om beveiliging aan te stellen. Met gevolg dat binnen twee maanden na oplevering alles vakkundig gestript was. Airco's, leidingen, bekabeling, alles van ook maar een beetje waarde, was verdwenen. Met de huidige treurige aanblik als gevolg. Tegenwoordig wordt het terrein wel beveiligd en de marina is één van de eerste initiatieven om het gebied te ontwikkelen. Het kantoor van de marina en het restaurant bevinden zich in een oud trein station. 

In Colon is min of meer ook zo iets gebeurd. Veel van de grote gebouwen waren van Amerikaanse investeerders. Zij hebben zich terug getrokken uit het land. De investering werd afgeschreven. De mensen en bedrijfjes die de gebouwen huurden werden plots eigenaar. Ze waren alleen te arm om de gebouwen te kunnen onderhouden. Met het gevolg dat het verval, nu 12 jaar na de overdracht, snel om zich heen grijpt. Ook de wegen en grote shopping malls beginnen spontaan uit elkaar te vallen. Hopelijk weten ze het kanaal en de sluizen wel te onderhouden.

 Terug naar boven

Culturele rondrit

Als je me vraagt wat van de cultuur van Curaçao echt zal blijven hangen, dan is het wel de Snack. De Snack is een fenomeen dat echt heel typisch is voor Curaçao. Er is zelfs een uitgebreid boek over geschreven. Volgens mij moeten alle Snacks een plaats krijgen op de wereld erfgoed lijst van UNESCO.

De eerste Snack waar je als zeiler meestal mee te maken krijgt is die van Norman in de vissershaven. Hier heb ik al een paar keer over geschreven. In de vissershaven kom je vanaf de ankerplek aan met je bijboot en dan is de Snack van Norman de eerste plaats waar je wat kunt eten en drinken. In het begin dacht ik nog dat dit een zeer plaatselijk fenomeen was. Maar inmiddels ben ik er achter dat zowat elke straat op het eiland wel een eigen snack heeft.

Een Snack is meestal een onooglijke tent met tralies voor de bar, waar je heel goedkoop een pilsje kunt drinken en vaak ook voor weinig geld een lekkere maaltijd kunt krijgen. Zeg maar, een soort bruincafé maar dan in de buitenlucht. Buurman Wil heeft me vanavond meegenomen op een rondrit langs een paar van zijn favoriete Snacks. Het leukste is wel als je een beetje Spaans of Papiamento spreekt, want Nederlands wordt er bij de Snacks meestal niet gesproken. Spreek je geen Spaans of Papiamento kun je altijd Wil vragen als gids. Hij is leuk gezelschap en hij spreekt z'n talen.

Terug naar boven

Opgeruimd, braaf, netjes en aangeharkt..........

............dat is het beeld dat het eerste bij me opkomt als ik de laatste dagen hier in Nederland zo om me heen kijk. Vergeleken met de laatste 9 maanden in het buitenland lijkt hier alles netjes, goed geregeld, gestructureerd en geordend. En dat buitenland begint al bij België. Vanaf dat ik vorig jaar in juni uit Zeeland wegvoer heb ik zulke orde en netheid zoals hier in Nederland niet meer meegemaakt.

Vergeleken met Marokko en Gambia is het hier natuurlijk helemaal een paradijs van orde en netheid. Maar ook vergeleken met de meeste eilanden in de Carieb die ik tot nu toe heb bezocht is het hier wel erg clean. Deze orde en netheid houdt overigens niet op bij de openbare ruimte. Ook instanties en organisaties waar ik de laatste dagen mee te maken heb gehad zijn allemaal zo keurig, braaf, gestructureerd en goed georganiseerd.

Het komt me allemaal bijna een beetje steriel over. Ik krijg er zelfs een beetje de kriebels van. Het is hier bijna te netjes, te goed georganiseerd en over gestructureerd. Ik verlang vreselijk naar de boot en ik beloof dat ik de eerste tijd niet zal klagen over het ontbreken van structuur, orde en netheid in het buitenland. Ik moet wel zeggen: het levert mooie foto's op, zo'n aangeharkte omgeving. Zeker als dan ook nog de zon schijnt.

Terug naar boven


 

De draad weer oppakken

Naast het regelen van wat zaken rondom de begrafenis en het afhandelen van de erfenis is er nog een hoop tijd om bij te kletsen met mensen die ik al een hele tijd niet heb gezien. 

Het is telkens erg gezellig en je kunt er maar druk mee zijn. Helemaal mooi is dat het vanaf zaterdag ook nog prachtig lente weer is. Heerlijk in het zonnetje op het terras zitten. Mensen kijken op de markt in Roermond tijdens het bijkletsen. Of met de nieuwe boot van Frank een tochtje maken over de Maasplassen bij Roermond. Toen we gisteravond terug voeren naar de haven, hebben we trouwens wel binnen gezeten met de kachel aan! :-)

Voor de komende dagen heb ik nog wat bezoekjes en werkzaamheden gepland. Dus ook deze week zal ik me niet vervelen. Het is allemaal heel vertrouwd en het voelt of ik helemaal niet weg ben geweest. Ik ben benieuwd of dit komend weekend ook zo is als ik weer op de boot kom in Curaçao. En of ik de draad van mijn reis dan ook weer zo makkelijk kan oppakken.

Terug naar boven